język polski dla obcokrajowców, Polish for foreigners, coursos de polaco para extranjeros
Standardy wymagań z języka polskiego
dla obcokrajowców na poziom C2
Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 15 października 2003 r. (poz. 1871) – [fragm.]
5. Poziom zaawansowany – wymagania ogólne:
Zdający powinni:
- bez trudności rozumieć wszystkie teksty pisane i wypowiedzi mówione w języku polskim, odnoszące się do zagadnień, o których posiadają wiedzę;
- umieć posługiwać się językiem polskim w sposób płynny i spontaniczny, we wszystkich sytuacjach komunikacji z rodzimymi użytkownikami języka;
- umieć bez trudności wypowiadać się, prowadzić dialog i brać udział w dyskusji, odnosząc się w wyczerpujący i spójny sposób do każdego zagadnienia, o którym posiadają wiedzę;
- umieć pisać dłuższe teksty na tematy ogólne (wypracowania) oraz teksty użytkowe (pisma oficjalne);
- umieć posługiwać się językiem precyzyjnie, rozróżniając odcienie znaczeniowe i stosując wyrażenia idiomatyczne;
- umieć posługiwać się odmianą oficjalną i nieoficjalną języka polskiego odpowiednio do sytuacji;
- znać stosowane w komunikacji w języku polskim konwencje socjokulturowe.
Zdający nie powinni popełniać istotnych błędów w zakresie wymowy i intonacji, poprawności gramatycznej oraz ortografii.
6. Poziom zaawansowany – wymagania szczegółowe:
1) rozumienie ze słuchu:
a) ogólny opis umiejętności:
Zdający egzamin na poziomie zaawansowanym powinni rozumieć bez trudności treść i intencję wszystkich rodzajów wypowiedzi mówionych, także tych, które zawierają wyrażenia nacechowane, idiomatyczne, potoczne i regionalne. Wypowiedzi mogą być mówione w naturalnym, indywidualnym, a więc dosyć szybkim tempie, także w różnych warunkach odbioru.
Zdający powinni rozumieć wypowiedzi w stopniu pozwalającym na swobodny dialog z jednym rozmówcą oraz na udział w rozmowie i dyskusji wielu rodzimych użytkowników języka. Powinni rozumieć bez trudności treść polskich programów radiowych i telewizyjnych, a także filmów. Powinni bez trudności rozumieć wykłady, odczyty i prezentacje na tematy ogólne oraz specjalistyczne, o których posiadają wiedzę.
b) rodzaje tekstów:
Zdający powinni rozumieć następujące rodzaje wypowiedzi:
- pojedyncze wypowiedzi intencjonalne i tematyczne,
- krótsze wypowiedzi ciągłe, w tym: komunikaty radiowe, zapowiedzi i ogłoszenia podawane przez megafon, fragmenty programów radiowych i telewizyjnych,
- dłuższe teksty ciągłe:
- wykłady, odczyty i prezentacje na temat ogólny lub popularno-naukowy,
- przemówienia okolicznościowe,
- programy radiowe i telewizyjne, filmy kinowe (fragmenty):
- dzienniki, wiadomości i sprawozdania sportowe, reklamy;
- reportaże, programy i filmy dokumentalne;
- komentarze do aktualnych wydarzeń, dyskusje, wywiady, rozmowy,
- konkursy, zagadki, popularne programy satyryczne;
- seriale, filmy fabularne,
c) sytuacje komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i formułować wypowiedzi, występując jako:
- obcy,
- turysta,
- członek rodziny, przyjaciel, znajomy,
- kupujący, sprzedający, wynajmujący mieszkanie (lokal),
- telefonujący,
- klient, petent, pacjent,
- uczący się, student, nauczyciel, wykładowca,
- pracownik, podwładny,
- pracodawca, przełożony,
- widz, słuchacz, uprawiający sport, kibic,
- kierowca, właściciel pojazdu, uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
- świadek, ofiara przestępstwa.
2) poprawność gramatyczna, czyli umiejętność rozpoznawania i stosowania poprawnych form językowych:
Zdający egzamin na poziomie zaawansowanym powinni umieć używać poprawnych form gramatycznych obejmujących całą gramatykę języka polskiego, w tym także form rzadko występujących. Mając do wyboru kilka sposobów syntaktycznego wyrażania tej samej informacji, powinni umieć wybrać jeden z nich w zależności od typu tworzonego tekstu (mówiony – pisany; nieoficjalny – oficjalny; prywatny – urzędowy – prasowy – radiowy) i jego stylu.
Zakres wymagań gramatycznych precyzuje wykaz zagadnień gramatycznych i składniowych dla poziomu zaawansowanego. Wykaz obejmuje wszystkie formy gramatyczne i konstrukcje składniowe występujące we współczesnym języku polskim, także takie, które pojawiają się w nim rzadko. Oznacza to, że zdający na tym poziomie powinni wykazywać się indywidualnym stylem mówienia i pisania po polsku.
3) rozumienie tekstów pisanych:
a) ogólny opis umiejętności:
Zdający egzamin na poziomie zaawansowanym powinni rozumieć treść i intencję (także wyrażane w sposób pośredni, aluzyjny, ironiczny i żartobliwy) wszystkich
rodzajów tekstów pisanych (drukowanych i pisanych ręcznie) - listów prywatnych i pism urzędowych, tekstów prasowych, użytkowych i literackich - także tych, które zawierają wyrażenia nacechowane, idiomatyczne, potoczne i regionalne.
Powinni znać wszystkie konwencje i rozumieć idiomatyczne sformułowania stosowane w listach prywatnych, oficjalnych i nieoficjalnych, a także w pismach i formularzach urzędowych. Powinni umieć biegle stosować techniki ułatwiające rozumienie tekstów, w tym: rozumienie kontekstowe, czytanie pobieżne, szybkie wyszukiwanie ważnej informacji.
b) rodzaje tekstów:
Zdający powinni rozumieć następujące rodzaje tekstów:
- pojedyncze wypowiedzi pisemne intencjonalne i tematyczne, w tym: informacje, nakazy i zakazy, ostrzeżenia, szyldy, ogłoszenia, reklamy,
- krótkie teksty, w tym: informacje, ogłoszenia, reklamy, instrukcje, opisy, notatki prasowe, notatki i ogłoszenia pisane ręcznie,
- teksty całe lub fragmenty tekstów prasowych, użytkowych i literackich, w tym:
- opowiadanie, relacja, opis, narracja,
- reportaż, felieton, wywiad, recenzja filmowa,
- instrukcja obsługi, informacja o towarze, tekst reklamowy,
- tekst wykładu popularno-naukowego,
- tekst przemówienia okolicznościowego,
- komentarz redakcyjny,
- wiadomości bieżące,
- informacje kulturalne i popularno-naukowe,
- listy prywatne, oficjalne i nieoficjalne,
- pisma i formularze urzędowe,
c) sytuacje komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i formułować wypowiedzi, występując jako:
- obcy,
- turysta,
- członek rodziny, przyjaciel, znajomy,
- kupujący, sprzedający, wynajmujący mieszkanie (lokal),
- klient, petent, pacjent,
- uczący się, student, nauczyciel, wykładowca,
- pracownik, podwładny,
- pracodawca, przełożony,
- czytelnik,
- kierowca, właściciel pojazdu, uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
- świadek, ofiara przestępstwa.
4) pisanie:
a) ogólny opis umiejętności:
Zdający egzamin na poziomie zaawansowanym powinni umieć poprawnie komponować i redagować krótkie kompletne teksty (30-60 słów), dłuższe (100-150 słów) sformalizowane teksty, w tym listy prywatne oficjalne i nieoficjalne, a także dłuższe (350-400 słów) formy kreatywne (wypracowania) wymagające przeprowadzenia wywodu argumentacyjnego z uzasadnieniem, klasyfikacji lub analizy porównawczej. Powinni umieć zredagować tekst referatu i przemówienia okolicznościowego do wygłoszenia oraz tekst listu oficjalnego będącego odpowiedzią na pismo urzędowe.
W tekstach zdający powinni umieć właściwie posługiwać się odmianą oficjalną i nieoficjalną języka polskiego oraz konwencjami stylistycznymi i ortograficznymi - odpowiednio do sytuacji. Powinni posługiwać się językiem precyzyjnie, stosując wyrażenia idiomatyczne, aluzyjne, ironiczne, żartobliwe, wykazując się znajomością odcieni znaczeniowych słów.
Zdający powinni umieć poprawnie wypełniać wszystkie formularze urzędowe. Braki zdających w zakresie słownictwa, ortografii i poprawności gramatycznej, w tym zwłaszcza składniowej, mogą być jedynie sporadyczne i marginalne. Pismo ręczne zdających powinno być czytelne.
b) rodzaje tekstów:
Zdający powinni umieć pisać następujące rodzaje tekstów:
- ogłoszenie, reklama, skarga, reklamacja, zażalenie, protest (30 - 60 słów);
- notatka, zaproszenie, zawiadomienie, życzenia, kondolencje (30 - 60 słów);
- odpowiedź na ogłoszenie (60 - 80 słów);
- podanie (60 - 100 słów);
- życiorys, życiorys naukowy (60 - 100 słów);
- list motywacyjny (100 - 150 słów);
- streszczenie tekstu prasowego o objętości strony formatu A 4 (100 - 150 słów);
- komentarz, recenzja, opinia o filmie, książce, tekście, wydarzeniu (100 - 150 słów);
- relacja z podróży lub wydarzenia (300 -400 słów);
- list (i odpowiedź na list) prywatny oficjalny i nieoficjalny oraz odpowiedź na pismo urzędowe (150 - 200 słów);
- referat, tekst przemówienia okolicznościowego - do wygłoszenia (ok. 300 słów);
- tekst narracyjny, argumentacyjny, klasyfikujący (300 - 400 słów);
- wypracowanie, w tym analiza porównawcza (300 - 400 słów);
- formularze urzędowe.
c) sytuacje komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i formułować wypowiedzi, występując jako:
- obcy,
- turysta,
- członek rodziny, przyjaciel, znajomy,
- kupujący, sprzedający, wynajmujący (lokal),
- klient, petent, pacjent,
- uczący się, student, nauczyciel, wykładowca,
- pracownik, podwładny
- pracodawca, przełożony,
- kierowca, właściciel pojazdu, uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
- świadek, ofiara przestępstwa,
5) mówienie:
a) ogólny opis umiejętności:
Zdający egzamin na poziomie zaawansowanym powinni umieć używać języka w sposób płynny i spontaniczny, pozwalający na całkowicie swobodną komunikację z rodzimymi użytkownikami języka polskiego we wszystkich sytuacjach. Powinni umieć prowadzić swobodny dialog z jedną osobą, a także brać pełny udział w rozmowie wielu rodzimych użytkowników języka. Zdający powinni umieć prowadzić wszystkie rodzaje rozmów telefonicznych. Powinni umieć wypowiadać się obszernie i precyzyjnie na interesujące ich tematy, relacjonować zdarzenia z przeszłości, a także móc brać udział w dyskusji lub ją poprowadzić – na równi z innymi uczestnikami, także w sytuacji oficjalnej.
Zdający powinni umieć wygłosić z właściwą intonacją referat i przemówienie okolicznościowe, skierowane do grupy słuchających oraz odpowiedzieć na pytania, także tzw. „trudne” i „zaczepne”, dotyczące swojej wypowiedzi. Powinni umieć streścić i skomentować obejrzany film, przeczytaną książkę lub publikację prasową. Powinni umieć przytoczyć czyjąś wypowiedź i ustosunkować się do niej.
W swoich wypowiedziach zdający powinni posługiwać się indywidualnym, bogatym językiem, wykazując znajomość odcieni znaczeniowych słów, wyrażeń potocznych i idiomatycznych, emocjonalnych, aluzyjnych, ironicznych i żartobliwych. Powinni znać i umieć stosować konwencje socjokulturowe charakterystyczne dla komunikacji mówionej w języku polskim, a także używać oficjalnej i nieoficjalnej odmiany języka, odpowiednio do sytuacji.
Braki zdających w zakresie słownictwa i poprawności gramatycznej powinny być jedynie sporadyczne i marginalne. Wymowa i intonacja zdających może zdradzać ich język rodzimy jedynie jako informacja o ich regionalnym pochodzeniu, nie może jednak osłabiać płynności i swobody komunikacji. Zdający powinni umieć biegle stosować wyrażenia i zwroty korygujące i ułatwiające wypowiedź poprzez zastępowanie opisem nieznanych słów i wyrażeń, w płynny, niezauważalny dla słuchających sposób, przez parafrazowanie i używanie zwrotów pozwalających na zastanowienie się nad dalszym ciągiem wypowiedzi.
b) rodzaje tekstów (wypowiedzi):
Zdający powinni umieć formułować następujące rodzaje wypowiedzi:
- krótka wypowiedź na zadany temat, w tym: interpretacja sentencji, cytatu,
fragmentu tekstu, prezentacja własnych zainteresowań, historia własnej
rodziny, opinia na kontrowersyjny temat (krytyczna, ironiczna, żartobliwa
lub emocjonalna), streszczenie i krytyczny komentarz do filmu, książki,
artykułu prasowego, tekstu literackiego; relacja (obiektywna, emocjonalna lub
żartobliwa) z wydarzenia;
- rozmowa telefoniczna (wszystkie rodzaje);
- wygłoszenie, po przygotowaniu, referatu i odpowiedź na pytania dotyczące jego
tekstu;
- wygłoszenie, po przygotowaniu, przemówienia okolicznościowego;
- dialog intencjonalny, w tym: reklamacja, protest, skarga, pocieszanie kogoś;
- dialog tematyczny, w tym: wywiad, wymiana wrażeń z wakacji, rozmowa na
temat rodzinnego miasta, porada, udzielanie informacji;
- dyskusja.
c) sytuacje komunikacyjne:
Zdający powinni rozumieć i formułować wypowiedzi, występując jako:
- obcy,
- turysta,
- znajomy,
- przyjaciel,
- członek rodziny,
- klient, kupujący,
- petent,
- sprzedawca, sprzedający,
- wynajmujący (samochód, lokal, mieszkanie),
- pacjent,
- uczeń, nauczyciel, wykładowca, student,
- pracownik, podwładny,
- pracodawca, przełożony,
- uprawiający sport,
- widz, czytelnik, słuchacz, kibic sportowy,
- konsument,
- kierowca,
- właściciel pojazdu,
- uczestnik wypadku drogowego, kolizji,
- świadek, ofiara przestępstwa,
- telefonujący;
6) wykaz funkcji i pojęć językowych dla poziomu zaawansowanego:
Zdający powinni rozumieć i umieć wyrażać wszystkie funkcje i pojęcia językowe objęte ich wykazem dla poziomu podstawowego i średniego ogólnego, ze zwróceniem specjalnej uwagi na następujące zagadnienia:
- relacjonowanie,
- uzasadnianie,
- przedstawianie tematu,
- porównywanie,
- wyrażanie opinii, przekonania,
- rozpoczynanie rozmowy, włączanie się do rozmowy,
- kontrolowanie przebiegu rozmowy,
- podtrzymywanie rozmowy;
7) wykaz tematyczny dla poziomu zaawansowanego:
Zdający powinni rozumieć i formułować teksty i wypowiedzi na wszystkie tematy zawarte w katalogach tematycznych poziomu podstawowego i średniego ogólnego, ze zwróceniem szczególnej uwagi na następujące zakresy tematyczne:
a) ludzie, w tym: konflikty, problemy rodzinne, międzyludzkie, międzypokoleniowe
i etniczne,
b) edukacja, w tym porównanie systemów edukacji w różnych krajach,
c) praca, w tym: rynek pracy, trudności związane z poszukiwaniem pracy,
d) kultura, w tym: teatr, kino, wystawy, koncerty jako wydarzenia kulturalne,
e) sport, w tym: igrzyska olimpijskie, zawody, mecze,
f) problematyka zdrowotna, w tym: choroby jako problemy społeczne –
AIDS, narkomania,
g) podróże, w tym: relacje, informatory, katalogi, teksty reklamowe,
h) przyroda i środowisko, w tym problemy ekologiczne: zanieczyszczenie środowiska, gospodarka zasobami leśnymi, zwierzęta i rośliny zagrożone zagładą,
i) nauka i technika, w tym: problemy ekonomiczne i społeczne związane z badaniami naukowymi, rozwojem techniki i wynalazkami, pozytywne i negatywne strony komputeryzacji,
j) media, w tym społeczna rola prasy, radia i telewizji,
k) tradycje, zwyczaje, święta, w tym: uroczystości rodzinne, religijne, państwowe – porównanie ich obchodów w Polsce i w innych krajach,
l) aktualne problemy społeczne i ekonomiczne, w tym: kryzysy gospodarcze, klęski żywiołowe, przestępczość, działalność organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości;
8) wykaz zagadnień gramatycznych i składniowych dla poziomu zaawansowanego:
Zdający powinni umieć poprawnie stosować wszystkie formy gramatyczne i konstrukcje składniowe występujące we współczesnym języku polskim, także takie, które pojawiają się w nim rzadko. Zdający egzamin na tym poziomie powinni wykazać się indywidualnym stylem mówienia i pisania po polsku.
Wykaz zagadnień gramatycznych dla tego poziomu obejmuje wszystkie zagadnienia zawarte w wykazach dla poziomu podstawowego i średniego ogólnego oraz zagadnienia o najwyższym stopniu trudności, w tym:
- znajomość ograniczeń w odmianie rzeczowników zbiorowych typu: ptactwo,
listowie, typu: żelazo, wiedza, chłopstwo, kwiecie, typu: drzwi, sanie, usta, męty
oraz ich użycia w zdaniu;
- znajomość użycia przypadków po rzadko używanych czasownikach, w tym
narzędnika po czasownikach litować się, ubolewać, płakać w zdaniach typu:
Matka ubolewała nad losem syna;
- znajomość użycia przypadków w różnych odmianach polszczyzny, w tym użycie
wołacza z nazwiskami w polszczyźnie potocznej typu: Pani Nowakowa! Panie
Kowalski! lub wołacza nazw własnych w poezji typu: Litwo, ojczyzno moja!;
- znajomość rodzaju i odmiany rzadko używanych rzeczowników typu: goleń,
torbiel;
- znajomość odmiany, w tym ograniczeń w odmianie rzeczowników
zapożyczonych typu: bikini, big-band, bizneswoman/businesswoman;
- użycie w zdaniach przymiotników typu: ciekaw, pełen, gotów, rad, świadom,
wart, wesół, zdrów;
- składnia liczebników w zdaniach: w połączeniach z rzeczownikami
i czasownikami;
- znajomość liczebników zbiorowych i ich składni;
- użycie liczebników zbiorowych w grupach liczebnikowych;
- znajomość odmiany i składni liczebników oba, obydwa, dwaj, obaj, obydwaj,
oboje, obydwoje; trzej, czterej;
- użycie zaimków żaden i każdy w liczbie pojedynczej w zdaniach typu: Każdy ze
studentów zgłosił się na egzamin / Wszyscy studenci zgłosili się na egzamin,
Żaden ze studentów nie zgłosił się na egzamin / Nikt nie zgłosił się na egzamin;
- użycie zaimka się w zdaniach, w tym w wyrażeniach frazeologicznych
z wyrazem samo: To się rozumie samo przez się;
- odmiana czasowników nieregularnych typu: trzeć, drzeć, zawrzeć; dąć, ciąć,
giąć, kląć, pojąć; mielić, mleć;
- użycie form koniugacyjnych w różnych odmianach polszczyzny, w tym form
1. osoby trybu rozkazującego w wyrażeniach potocznych typu: Niech się tobą
nacieszę! Niech cię uściskam!;
- użycie form trybu przypuszczającego nieosobowych form czasowników na
-no, -to w zdaniach typu: Gdybym tego nie zrobił, mówiono by o mnie źle;
- znajomość rzadkich par aspektowych typu: odpisywać: poodpisywać, zapisywać:
pozapisywać i ich użycia w zdaniach;
- znajomość czasowników z prefiksami nadającymi im szczególne znaczenie,
w tym wysoki stopień intensywności akcji: napracować się, nagadać się do woli
lub wyrażających osiągnięcie celu mimo trudności: dodzwonić się, dopłynąć do
brzegu, doprać bieliznę;
- znajomość czasowników dwuaspektowych typu: kazać, ślubować, ich odmiany
i użycia w zdaniach;
- znajomość składni rzeczowników odczasownikowych w wyrażeniach typu:
lokomotywa gwiżdże - gwizd lokomotywy, importować towary - import towarów,
handlować narkotykami - handel narkotykami, młodzież pochwaliła kogoś –
pochwała młodzieży, młodzież została pochwalona - pochwała młodzieży,
- użycie imiesłowów przymiotnikowych i przymiotników posiadających
identyczne formy typu: przerażony, przerażony czym;
- znajomość skrótowców typu: NBP, KUL, UJ, POLFA, POLMOS, ich pisowni
i odmiany;
- znajomość elementów słowotwórstwa jako zabiegu pozwalającego na
rozumienie sensu wyrazów, grup wyrazowych i zdań, w tym rozumienie
neologizmów literackich;
- znajomość budowy i funkcji znaczeniowo-stylistycznej zdań bezpodmiotowych
dotyczących zjawisk meteorologicznych, przyrodniczych, wrażeń zmysłowych,
stanów psychicznych i fizjologicznych;
- umiejętność posługiwania się zdaniami wielokrotnie złożonymi i ich
transformacji;
- umiejętność budowania tekstu spójnego wewnętrznie, zawierającego wskaźniki
nawiązania wewnętrznego;
- rozpoznawanie stylu wypowiedzi: artystycznego, naukowego, dziennikarskiego,
urzędowego, potocznego.
